Strategische bedrijfsovername

strategische bedrijfsovernameOndernemers zijn steeds op zoek naar de versteviging van hun positie in de markt. Dit kan door te investeren in nieuwe producten. Of door marktontwikkeling: het versterken van de concurrentpositie, het ontginnen van nieuwe afzetgebieden, het opzetten van een exportkanaal, het aanstellen van distributeurs en agenten etc. Die bedrijfsstrategie is het model van de autonome groei.

Een alternatief is de groei door een strategische bedrijfsovername. De bedrijfsoverdracht van een andere onderneming die ‘op een of andere manier’ waarde toevoegt aan de eigen bedrijfsactiviteiten. Mits goed voorbereid en uitgevoerd is dat vaak een betere manier om groei te realiseren. Door de strategische bedrijfsovername wordt snel en effectief een groter marktaandeel verkregen. Het kan gaan om een directe concurrent. Maar ook een bedrijf die producten en diensten levert die aansluiten bij het eigen aanbod.

Groei is bedrijfsmatig soms een noodzaak. Kleinschaligheid levert onvoldoende rentabiliteit van het bedrijf. Alleen voldoende schaalgrootte van bedrijfsactiviteiten is op termijn de basis voor continuïteit van de onderneming. Dat kan alleen door voldoende ‘economies of scale’.

Bedrijfsstrategie

Een strategische bedrijfsovername start met het vaststellen van de bedrijfsstrategie. Waar wil ik met de onderneming naar toe? In welke markten wil ik groeien? En met welke producten wil ik daar actief zijn? Welke concurrenten zijn daar al actief? Welke trends volgen die? Wat zijn belangrijke marktontwikkelingen? En dan natuurlijk: welke kandidaten voor een bedrijfsovername passen in dat strategische bedrijfsplan.

Strategische bedrijfsovername

Een strategische bedrijfsovername kan ook door het overnemen van een onderneming in een geheel andere branche. Hoe verder of de bedrijfsactiviteiten afstaan van de eigen corebusiness, des te groter de mogelijke rentabiliteit van de bedrijfsovername. Maar anderzijds ook: des te meer bedrijfseconomisch risico van een dergelijke investering.

Synergieeffecten bedrijfsprocessen

De basis voor een strategische bedrijfsovername zijn de synergieeffecten. Deze zijn afhankelijk van de mate van integratie. Dus: wordt de overgenomen onderneming als zelfstandige entiteit voortgezet? Of worden de bedrijfsprocessen geïntegreerd? Kernvraag is: wat zijn de mogelijkheden en samenhangende risico’s hierbij?

Integratie door bedrijfsoverdracht

Belangrijk is dus ook te kijken naar de bedrijfsprocessen van de target voor bedrijfsoverdracht. Maar ook de zachtere bedrijfsmatige aspecten zoals waarden, normen en bedrijfscultuur. Veel strategische bedrijfsovernames leveren een sneller en beter resultaat als voldoende aandacht wordt besteed aan de integratie.

Een bedrijfsovername is technisch gezien een ingewikkeld traject. Waardebepaling, onderhandeling, juridische contracten, fiscaliteit, financiering van de bedrijfsoverdracht enz.. vormen geheel een complexe materie. Maar goed begeleid en geïntegreerd in een solide en doordachte bedrijfsvisie en bedrijfsstrategie zeker ook een solide basis voor verdere groei van de onderneming.

©BBO&F

 

Pensioen bij bedrijfsoverdracht

pensioen bij bedrijfsoverdrachtPensioen bij bedrijfsoverdracht speelt een grote rol. Als dat goed is voorbereid kunnen verstrekkende nadelige gevolgen voor de verkoper en de koper worden voorkomen. Zowel bij de bedrijfsovername van een onderneming of de overdracht aandelen van een onderneming is een goede analyse van pensioenrisico’s essentieel om nare verassingen bij bedrijfsopvolging te voorkomen. Helaas krijgt dit onderwerp in de praktijk toch te weinig aandacht. Vandaar dat ik (Paul van Ravenzwaaijin dit artikel zal ingaan op de diverse pensioenonderwerpen die bij een bedrijfsovername de nodige aandacht verdienen. Anders blijkt pensioen bij bedrijfsoverdracht in de laatste fase van het verkoopproces een serieuze dealbreaker.

Pensioenrisico bij overname aandelen

Bij een aandelenoverdracht verandert er feitelijk voor de werknemers niets. Hun werkgever blijft hetzelfde. Werknemers hebben dus gewoon recht op dezelfde arbeidsvoorwaarden als voor de bedrijfsoverdracht. De overname van de aandelen heeft dus ook geen (directe) gevolgen voor de pensioenregeling. De nieuwe aandeelhouder wordt echter zo wel geconfronteerd met een lopende pensioenregeling.  Hier kan hij niet (zondermeer) vanaf.  En hij wordt zo ook als werkgever verantwoordelijk voor de juistheid hiervan. Dus bij bedrijfsoverdracht zal dan de vraag moeten worden gesteld of deze pensioenregeling wel aan alle wettelijke bepalingen voldoet.

Wet verplichte deelneming bedrijfstakpensioenfonds

Volgens de Wet verplichte deelneming bedrijfstakpensioenfonds BPF (Wet BPF 2000) zijn alle werknemers binnen een bepaalde branche verplicht aangesloten. En wel bij het van toepassing zijnde BPF. Onlangs is door de rechtspraak weer eens bevestigd dat de betreffende werknemers ook pensioenrechten op hebben gebouwd indien ze nooit zijn aangemeld door de werkgever en er dus ook geen premie is voldaan. Omdat het BPF nu de gemiste premie zal gaan verhalen op de betreffende werkgever bevestigt deze uitspraak maar weer hoe belangrijk het is dat de werkgever is aangesloten bij het (juiste) BPF. In de praktijk lopen er diverse pensioenregelingen bij verzekeringsmaatschappijen voor werkgevers die zich zouden moeten aansluiten bij een BPF. Hier schuilt dus een gigantisch financieel risico in de toekomst, dat feitelijk is ontstaan voor de bedrijfsoverdracht.
Indien de werkgever is aangesloten bij een ondernemingspensioenfonds (OPF) en door de aandelenoverdracht niet langer onderdeel uitmaakt van de groep van deelnemende werkgevers, zal bezien moeten worden of de werkgever nog wel kan zijn aangesloten bij het betreffende OPF. De Pensioenwet biedt hiervoor wel de mogelijkheid, tenzij de werkgever onder de werkingssfeer valt van een BPF, maar de Uitvoeringsovereenkomst zal hierbij bepalend zijn. Wil het OPF de pensioenregeling nog wel uitvoeren en wat zijn hiervoor de (financiële) condities? De werknemers hebben namelijk een pensioenovereenkomst met de werkgever en zullen dus de eis stellen dat een eventuele andere pensioenuitvoerder voor hen dezelfde pensioenrechten oplevert.

Pensioenverzekering

Ook is pensioen bij bedrijfsoverdracht een serieus aandachtspunt indien de pensioenregeling is ondergebracht bij een verzekeringsmaatschappij. Ook dan zal bezien moeten worden of deze voldoet aan alle wettelijke eisen. Verder speelt nu voornamelijk de vraag of alle verplichtingen uit het verleden zijn voldaan. Het gaat dan niet alleen om de verschuldigde premies maar ook om de toegekende pensioenaanspraken en de controle of alle werknemers wel zijn aangemeld. In de praktijk blijkt er nog wel verschil te zijn tussen de toegekende pensioenaanspraken en de werkelijk opgebouwde pensioenaanspraken en blijken er ook diverse werknemers afstand van de deelname te hebben gedaan terwijl dit juridisch niet mogelijk is. Deze werknemers bouwen wel pensioenrechten op zonder dat ze zijn aangemeld. In de toekomst gaat de werkgever opdraaien voor de schade die hieruit kan volgen. Door alle wetswijzigingen in de afgelopen jaren zijn veel pensioenregelingen aangepast. Indien de werknemers hiermee niet hebben ingestemd, mogelijk omdat de werkgever dit nooit gevraagd heeft, kan er in de toekomst een discussie ontstaan over de vraag op welke pensioenregeling de werknemers nu precies recht hebben? Dit speelt zeker bij het MKB. Dus voor werkgevers die geen Ondernemingsraad in hun bedrijf hebben.

Pensioenrisico bij overname onderneming

Bij de bedrijfsovername van de onderneming (activa passiva transactie) spelen de artikelen 7.663 en 7.664 uit het Burgerlijk wetboek (BW) een rol evenals artikel 9 uit de Pensioenwet (PW). Artikel BW 7.663 bepaalt dat bij de overname de verkrijger van rechtswege de verplichtingen die voortvloeien uit de arbeidsovereenkomst van de werknemers overneemt. Omdat pensioen onderdeel is van de arbeidsvoorwaarden gaat deze bepaling dus ook op voor de lopende pensioenregeling. Wel is de oude werkgever nog een jaar hoofdelijk verbonden voor het nakomen van de verplichtingen uit de arbeidsovereenkomst. Omdat de verkrijger dus van rechtswege de lopende pensioenregeling overneemt, en hiervoor direct aansprakelijk is, is het voor hem van belang om te weten of de lopende pensioenregeling wel aan alle wettelijke eisen voldoet. Bijvoorbeeld of alle premies in het verleden zijn voldaan (oude werkgever is nog slechts een jaar verbonden). Maar ook of alle werknemers wel zijn aangemeld als deelnemer en wat de toekomstige financiële verplichtingen kunnen zijn van een onderwerp als waardeoverdracht. Indien de verkrijger met zijn werknemers een pensioenovereenkomst heeft gesloten en hij doet hetzelfde aanbod aan de werknemers die zijn overgenomen dan is artikel BW 7.663 niet van toepassing. Een en ander op grond van artikel BW 7.664.

Bestaande pensioenregeling

Doordat de overgenomen werknemers nu gaan deelnemen in de lopende pensioenregeling van de werkgever zal bezien moeten worden wat hiervan het gevolg is? Telt de verstreken diensttijd mee voor het bepalen van het nabestaandenpensioen? Wat zijn de financiële gevolgen van een individuele waardeoverdracht vanuit de pensioenregeling van de verkopende partij of naar de pensioenregeling van de verkrijger? Is er behoefte aan collectieve waardeoverdracht en wat zijn hiervan de gevolgen? Maar zeer zeker ook vragen of alle verplichtingen in de oude pensioenregeling wel zijn voldaan en wat het effect is van het premievrij maken van de oude pensioenregeling (exit voorwaarden)? Hoe is omgegaan met alle wetswijzigingen en welke financiële verplichtingen kunnen hier nog uit voortvloeien? Indien de verkrijger onder de werkingssfeer van een BPF valt dan zullen de overgenomen werknemers ook aangemeld dienen te worden. Het is natuurlijk ook mogelijk dat de werkgever juist door de overname onder de werkingssfeer komt te vallen en de overname dus niet alleen voor de overgenomen werknemers gevolgen heeft maar ook voor de eigen werknemers. En mogelijk dus ook voor de werkgever indien de premie van het BPF hoger ligt dan de premie in zijn eigen pensioenregeling. De afspraken in de arbeidsovereenkomst ten aanzien van een eventuele eigen bijdrage van de werknemers kunnen nu ook relevant worden. Wat als aan de werknemers een premievrij pensioen is beloofd en de werkgever zich nu ineens moet aansluiten bij een duur BPF? Mag hij dan zomaar een eigen bijdrage gaan vragen conform de voorschriften van het BPF? Indien op het moment dat de werkgever onder de werkingssfeer van een BPF komt er al gedurende minimaal 6 maanden een eigen pensioenregeling was, heeft de werkgever recht op vrijstelling van de verplichte deelname aan de regeling van het BPF. De lopende pensioenregeling dient dan wel actuarieel gezien gelijkwaardig te zijn dan wel te worden gemaakt. Ook dit kan aardige financiële gevolgen met zich meebrengen.

Aandachtspunten bedrijfsoverdracht

Bij bedrijfsovername moet niet alleen onderzocht worden of de pensioenregeling van het over te nemen bedrijf aan alle wettelijke eisen voldoet. Maar ook zal bijzondere aandacht moeten worden besteed aan het begrip deelnemer in relatie tot de werknemers die zijn aangemeld. De afspraken in de Uitvoeringsovereenkomst en de definitie in het pensioenreglement zijn hierbij bepalend of een werknemer wel pensioenrechten opbouwt terwijl hij niet is aangemeld bij de pensioenuitvoerder. Vooral bij een pensioenregeling die door een verzekeringsmaatschappij wordt uitgevoerd, kan de eventuele financiële schade voor de werkgever enorm zijn. Een jonge werknemer die niet is aangemeld en overlijdt, levert zo al snel een enorme schadepost op. En wel doordat de werkgever dan opdraait voor de contante waarde van het levenslange nabestaandenpensioen.

Wet gelijke behandeling

Een soortgelijke situatie  kan zich bij bedrijfsovername voordoen op basis van de Wet gelijke behandeling. Dit als blijkt dat de omschrijving van het begrip deelnemer strijdig is met de eis van gelijke behandeling. Dit doet zich voornamelijk voor indien de pensioenregeling niet openstaat voor alle werknemers. Hoewel de Raad voor de jaarverslaglegging (RJ) geen gevolgen heeft voor de verschuldigde pensioenpremie kunnen de bepalingen op het vlak van pensioen (RJ 271.3) wel grote gevolgen hebben voor de balans van de onderneming, of die van de verkrijger, waardoor leningen en/of opdrachten gevaar lopen. Indien uit de pensioenregeling grotere verplichtingen voortvloeien dan op dit moment zijn veiliggesteld, zal hiervoor een voorziening op de commerciële balans moeten worden opgenomen. Dit terwijl er mogelijk helemaal geen sprake is van een premieachterstand. Met name de pensioenregeling van de overgenomen onderneming kan hierbij van grote invloed zijn op de jaarrekening. Bij een aandelenovername speelt het pensioen van de directeur-grootaandeelhouder (DGA) mogelijk nog een rol. Indien dit namelijk is opgebouwd in de onderneming waarvan de aandelen zijn overgenomen dan is het goed om te weten dat de werkelijke kostprijs van het pensioen een stuk hoger ligt dan de fiscale pensioenvoorziening op de balans. Voor de verkoper is het goed om zich te realiseren dat zijn pensioen nu in een onderneming zit waarvan hij geen aandeelhouder meer is. Dit kan een reden zijn om het pensioenrecht uit de onderneming te halen, enkel is de fiscale pensioenvoorziening hiervoor absoluut niet toereikend. De vraag is nu wie er gaat opdraaien voor het tekort aan pensioenvermogen?

Pensioen bij bedrijfsoverdracht

Uit het bovenstaande blijkt dat het onderwerp pensioen bij bedrijfsoverdracht de nodige aandacht moet krijgen. Vooral indien de bestaande pensioenregeling wordt overgenomen, is grondig onderzoek naar de financiële gevolgen bij bedrijfsovername hiervan een absolute must. De eventuele verplichte aansluiting bij een BPF en de mogelijke financiële gevolgen van het begrip deelnemerschap moeten niet onderschat worden. De jurisprudentie laat inmiddels zien dat de financiële schade voor de overnemer enorm kan zijn. Beoordeel daarom goed alle aspecten van pensioen bij bedrijfsoverdracht. En wel voordat de deal al gesloten is. Zo wordt pensioen bij bedrijfsopvolging geen reden voor een zwaar gedupeerde overnemer. En wat mij betreft voorkomt u een echte dealbreaker!Paul van Ravenzwaaij

Paul van Ravenzwaaij MPLA

JAN© Pensioenadviseurs B.V.
E: PaulvanRavenzwaaij@JAN.nl
T : 088 2202 257
M: 06 51 47 64 11
W: www.JAN.nl/pensioen

Een bedrijf verkopen zonder stress

bedrijf verkopen zonder stressVeel ondernemers wensen een vlekkeloze bedrijfsoverdracht c.q. bedrijfsovername. Het is een complexe klus om de bijbehorende voorwaarden te bepalen. Het overnameproces blijkt namelijk vaak erg moeizaam te verlopen.

Niet vanwege het gemis aan mentale kennis over plannen, regelingen, etc. Maar vanwege ‘onzichtbare’ elementen die een rol spelen. Vaak blijven verkopers en kopers na de bedrijfsoverdracht met een ongelukkig gevoel achter.

Bij familiebedrijven spelen nog extra factoren een rol, bijvoorbeeld bedrijfsbelang versus familiebelang. Het hart volgt daarbij soms niet meer wat het hoofd bedacht had. Vooral als het om vragen gaat als:

  • Wat vinden de kinderen er van?
  • Kan ik mijn kindje wel loslaten?
  • Kan ik er mijn pensioen wel mee betalen?

Het is vrij nieuw in onze cultuur om ánders met emoties om te gaan en ze niet onder het vloerkleed te stoppen. Wil men echter niet struikelen over de bulten in het vloerkleed dan is er andere aandacht nodig voor de aanwezige emoties. Vaak is het lastig om dit binnen de familie of de overnamepartners bespreekbaar te maken.

Oorzaken stress bij bedrijfsoverdracht

Emoties spelen bij overnames een grote rol, dus laten we daar eens wat langer bij stil staan. Emotie is energie in beweging wordt wel gezegd. Energie is iets wat we niet zien, alleen de uiterlijke gevolgen ervan. Vergelijk het met elektriciteit. Je ziet het niet, u betaalt ervoor en het heeft wel grote gevolgen als je het verkeert inzet.

Neem nu een autoaccu. Wie van u weet hoe de startkabels aangesloten moeten worden? Als je de aansluiting op de polen ongemerkt omdraait heb je meer schade dan positieve resultaten.

Zo werkt het ook met emoties. Als je het verkeerde gedrag op het verkeerde moment hanteert, slaat de vlam in de pan.

Dat is ook waarom veel mensen niets van emoties moeten hebben, ze willen er niet mee bezig zijn, omdat ze niet kunnen voorspellen wat er wanneer gaat gebeuren. En tegelijkertijd heeft het onbewust een grote invloed op de resultaten bij een overname. Het lijkt een soort struisvogelgedrag. Dieren die hun kop in het zand steken.

Emoties bij bedrijfsovername ontstaan uit gevoelens

Het is van wezenlijk belang om die twee begrippen: gevoel en emotie, goed uit elkaar te houden.

  • Gevoelens zijn innerlijke psychische processen, die kunnen we niet tegengaan.
  • Emoties zijn de gemoedsbewegingen die vanuit die psychische processen ontstaan.

Die kunnen we wel onderdrukken of vervangen door plaatsvervangende emoties.

Iemand die boos is kan gaan zwijgen, maar ook gaan lachen.

Net zoals mensen die iets vervelends meemaken soms gaan lachen van de spanning.

Aanpak bedrijf verkopen zonder stress

De bij overname behorende verschijnselen worden tot nu toe vaak op mentaal niveau benaderd en aangepakt. Maar de verstoring in de verbinding tussen mensen of met uzelf speelt vooral op emotioneel niveau. Het kan hierbij bijvoorbeeld gaan om

  • bedrijfsopvolgers introduceren
  • conflict over veranderingen in arbeidsrelaties
  • terugtreding oprichter / ondernemer
  • familieperikelen
  • persoonsgerichte problematiek.

Het herkennen en erkennen van de invloed van emotie en stress tijdens het proces van overname geeft u de mogelijkheid om andere keuzes te maken. De aanpak daarvan geeft u vervolgens het beste in handen van gespecialiseerde deskundigen. Emotiemanagement en conflicthantering blijken namelijk keer op keer – net als Business Valuation – specialismen die niet iedereen beheerst.

Eelco van der Waleelco van der wal, De Familieregisseur© is gespecialiseerd in de ondersteuning van familiebedrijven en andere bedrijven op het gebied van emotiehantering en conflictbeheersing (coaching, mediation, therapie). Voor vragen: bel FamilieZaken op telefoonnummer 06 41 51 61 71